༧སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ། (༡༩༠༤–༡༩༨༧)

སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་པདྨ་བཀོད་དུ་མཁན་པོ་ཨ་བསྟན་ལས་དབུ་བཙུགས་ཏེ། སྐབས་དེའི་བླ་མ་མཁས་གྲུབ་གཉིས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་དྲུང་ནས་སློབ་གཉེར་གནང་། ཁོང་གིས་སྡོམ་གསུམ་དང་སྤྱོད་འཇུག་སོགས་གཞུང་ཆེན་དང་འགྲེལ་པ་མང་པོར་གསན་བསམ་མཛད། བླ་མ་དཀོན་རབ་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་དགུང་ལོ་ལྔ་ལ་ཕེབས་སྐབས་ནས་གཏེར་ཁ་བཞེས་འགོ་ཚུགས། དགུང་ལོ་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་སྐབས། རྫ་དཔལ་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་ (༡༨༠༨-༡༨༨༧) ཞལ་སློབ་རང་གི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་ཨོ་རྒྱན་ཆོས་འགྱུར་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་རྒྱལ་སྲས་ཞི་བ་ལྷས་མཛད་པའི་ “སྤྱོད་འཇུག་” ལ་གསན་བསམ་དབུ་བཙུགས།

ཁོང་གིས་རྫ་བོ་ཧུང་སྤྲུལ་སྐུ་འགྱུར་མེད་ངེས་དོན་དབང་པོའི་དྲུང་དུ་ལོ་བཅུ་དྲུག་གི་རིང་གསན་བསམ་གནང་ཞིང་། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གདམས་པ་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྟོགས་ཆེན་པོ་འཁྲུངས། རྫོང་གསར་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་ཆོས་ཀྱི་བློ་གྲོས་ལས་ “གསང་བ་སྙིང་ཐིག་” གི་རྒྱུད་ལུང་མན་ངག་གི་གདམས་པ་མཐའ་དག་གསན། རི་བོ་ཆེའི་རྗེ་དྲུང་འཕྲིན་ལས་བྱམས་པའི་འབྱུང་གནས་ (བདུད་འཇོམས་ནམ་མཁའི་རྡོ་རྗེ་) ལས་རྫོགས་ཆེན་གྱི་གདམས་པ་ཟབ་མོ་མང་དུ་གསན།

སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ། སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་དབུས་གཙང་གི་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དང་། རྡོ་རྗེ་བྲག ཐར་རྗེ་སྡིངས་པོ་གླིང་སོགས་ཀྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་ཁག་དང་། བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཀ་ཐོག་དང་རྫོགས་ཆེན་དགོན་སོགས་ཀྱི་བཤད་གྲྭ་ཆེན་མོ་ཁག་ཏུ་ཞུགས་ཏེ་གསན་བསམ་མཛད། ལྷག་པར་དུ་རྙིང་མའི་ལུགས་ཀྱི་རྟོགས་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་གནང་ཆེད་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་། དེར་སྨིན་གླིང་རྡོ་རྗེ་སློབ་དཔོན་རྡོར་འཛིན་ནམ་མཁའ་གྲོལ་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་གཏེར་བདག་གླིང་པའི་ཕྱག་བཞེས་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་། དཀྱིལ་འཁོར། དབྱངས་རྟ། གར་འཆམ། རོལ་མོ་སོགས་གདམས་པ་མང་པོ་དང་ལྷན་དུ་ཡོངས་སུ་གསན། གཞན་ཡང་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་པའི་ཆོས་སྐོར་མཐའ་དག་གསན་བསམ་གནང་བར་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་དང་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མང་པོ་བསྟེན་གནང་མཛད།

རྟོགས་ལྡན་བསྟན་པའི་དྲུང་ནས་སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་མཁན་ཆེན་ཉོས་ཤུལ་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་བརྒྱུད་པ་སྟེ། “རྫོགས་ཆེན་སྙིང་ཐིག་ཡབ་བཞི་” ཡི་དབང་ལུང་གཉིས་ཀ་གསན། རི་བོ་ཆེའི་རྗེ་དྲུང་རིན་པོ་ཆེའི་དྲུང་ནས་ “བཀའ་འགྱུར་” གྱི་ལུང་དང་། “གདམས་ངག་མཛོད་” གསང་ཆེན་ངེས་པའི་རྒྱུད་བཅུ་བདུན། “སྙིང་ཐིག་ཡབ་བཞི་” སོགས་དང་། རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གདམས་པ་མཐའ་དག་གསན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་ཆོས་སྐོར་དེ་དག་ཡོངས་སུ་གསན་པས་རང་གི་བླ་མའི་ཐུགས་ཀྱི་སྲས་གཅིག་པུར་གྱུར། སྤྲུལ་སྐུ་ཀུན་བཟང་ཐེག་མཆོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་དྲུང་ནས་ཀྱང་ཟབ་མོ་དང་གལ་ཆེན་གྱི་གདམས་པ་མང་པོ་གསན། སྔགས་བཙུན་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་དྲུང་ནས་པདྨ་གླིང་པའི་ཆོས་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་དང་། ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་ (༡༣༠༣-༡༣༦༣) “མཛོད་བདུན་” སོགས་གདམས་པ་མང་པོ་གསན།

གཞན་ཡང་། ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེའི་ (༡༨༤༨-༡༩༡༢) ཞལ་སློབ་མཁན་ཆེན་འཇམ་དཔལ་བདེ་བའི་ཉི་མ་ཕན་བདེ་འོད་ཟེར་གྱི་དྲུང་ནས། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་ “རྙིང་མ་བཀའ་མ་” དང་། “བཀའ་བརྒྱད་” ཀྱི་དབང་ཆེན། སངས་རྒྱས་གླིང་པའི་ “བླ་མ་དགོངས་འདུས་” ཟུར་ལུགས་ཀྱི་ “གསང་བ་སྙིང་པོ་” བཅས་དང་ལྷན་དུ་ “འོད་གསལ་གསང་བ་སྙིང་ཐིག་” གི་ཆོས་སྐོར་རྣམས་གསན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་ཀུན་མཁྱེན་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེ་རང་གི་གསུང་འབུམ་ཆེན་མོ་ཁག་གི་རྒྱུད་འགྲེལ་དང་། “སྙིང་ཐིག་ཡབ་བཞི་” སོགས་རྒྱུད་ཀྱི་འགྲེལ་པ་མང་པོའང་གསན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་མཁན་ཆེན་འཇམ་བདེ་འདི་ཉིད་རང་གི་བཀའ་དྲིན་དང་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་བླ་མ་གཉིས་པར་བརྩི་གནང་མཛད་ཅིང་། ཁོང་གི་དྲུང་ནས་སོ་ཐར་དང་། བྱང་སེམས། གསང་སྔགས་རྡོ་རྗེ་ཐེག་པ་བཅས་ཀྱི་སྡོམ་པ་མང་པོ་བཞེས།

སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་མཁན་ཆེན་ཉོས་ཤུལ་ལུང་རྟོགས་བསྟན་པའི་ཉི་མའི་ཞལ་སློབ་ཏུ་གྱུར་པའི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་རྣམས་ཏེ། མཁན་པོ་ངག་དབང་དཔལ་བཟང་དང་། བྱ་བྲལ་སངས་རྒྱས་རྡོ་རྗེ། བླ་མ་ཨོ་རྒྱན་རིག་འཛིན། ཀ་ཐོག་ཕྱག་ཚ་སྤྲུལ་སྐུ། ཕུ་ལུང་སངས་རྒྱས་སྤྲུལ་སྐུ། འགྱུར་མེད་ཕན་བདེའི་འོད་ཟེར་སོགས་ཀྱི་དྲུང་ནས་ཀྱང་ཆོས་གསན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གིས་ཁོང་རྣམ་པའི་དྲུང་ནས་ཆོས་གསན་པ་མ་ཟད། ཁོང་རྣམ་པ་ཚོར་ཡང་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་གནང་མཛད།

སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནི་གསུང་རྩོམ་ཤིན་ཏུ་མང་བའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་མཁས་དབང་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་སྙན་གྲགས་ཁྱབ། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་རྣམས་ནི་སྙན་ངག་དང་། ལོ་རྒྱུས། གསོ་བ་རིག་པ། སྐར་རྩིས། ལྟ་གྲུབ་སོགས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གནས་ཆེན་མཐའ་དག་ལ་གཟིགས་རྒྱ་དང་མཁྱེན་རྒྱ་ཆེན་པོ་མངའ་བས་ཡོངས་སུ་བསྔགས། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་ནི་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་ཉམས་འགྱུར་ལྡན་པའི་ཉམས་རྟོགས་ཀྱི་མགུར་མ་རྩོམ་པ་ལ་མཁས་ཤིང་། ཁྱད་པར་དུ་རྫོགས་པ་ཆེན་པོའི་གནད་དང་ཐུགས་རྟོགས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཤེལ་དཀར་ལྟར་གསལ་ཞིང་དྭངས་པའི་སྒོ་ནས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཐུགས་རྩལ་གདམས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་མངའ་འོ།

སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གི་པོད་ཉེར་ལྔ་བཞུགས་པའི་གསུང་འབུམ་གྱི་ནང་དུ་ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ཡོངས་རྫོགས་འདུས་མེད། ཁོང་གི་གསུང་རྩོམ་ཁྲོད་ནས་ཆེས་ཀློག་མང་ཤོས་ནི་རྒྱ་གར་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་ཏུ་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་ “བསྟན་པའི་རྣམ་གཞག་” དང་ “བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་པའི་ཆོས་འབྱུང་” བཅས་ཡིན། གསུང་རྩོམ་འདི་དག་ད་ལྟ་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་དང་མཱ་ཐིའུ་ཁབ་སི་ཊིན་ (Matthew Kapstein) རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཝིསི་ཌམ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ (Wisdom Publications) གིས་དཔེ་སྐྲུན་ཞུས་ཡོད། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གི་རྒྱ་རིགས་ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་བླ་མ་བསོད་ནམས་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ (མཚན་གཞན་གུ་རུ་ལིག་ཡུས་ཆེ་ Guru Lau Yui-che) མཆོག་གིས་མིང་ཅུ་སྤྲུལ་སྐུའི་རོགས་རམ་འོག གསུང་རྩོམ་དེ་དག་རྒྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་ཐེ་ཝན་གྱི་གསང་སྔགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་ (Secret Vehicle Publications) གིས་དཔེ་སྐྲུན་ཞུས་ཡོད།

སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གི་མཛད་པ་གལ་ཆེན་དང་གཙོ་བོ་གཞན་ཞིག་ནི། སྔོན་བྱོན་དང་དེང་རབས་ཀྱི་གསུང་རབ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཞུ་དག་དང་། ནོར་བཅོས། རྩོམ་སྒྲིག་བཅས་གནང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དེའི་ནང་དུ་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མ་པའི་བཀའ་མ་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་པོད་ལྔ་བཅུ་ང་བརྒྱད་བཞུགས་པ་ཡོངས་རྫོགས་འདུས་ཤིང་། མཛད་པ་འདི་ནི་ཇི་ལྟར་འཇམ་མགོན་ཀོང་སྤྲུལ་གྱིས་གཏེར་ཆོས་རྣམས་ཕྱོགས་བསྡུས་གནང་བ་བཞིན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་དགུང་ལོ་བདུན་ཅུ་དོན་བཞིའི་ཐོག་ནས་དབུ་བཙུགས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན། སྐྱབས་རྗེ་མཆོག་གི་སྒེར་གྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་བོད་ཕྱི་ལོགས་སུ་བཞུགས་པའི་རྩ་ཆེའི་ཕྱག་བྲིས་མ་དང་གསུང་རབ་ཀྱི་ཕྱོགས་བསྡུས་ཆེ་ཤོས་དེ་བཞུགས་ཡོད།

སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ཁྱིམ་པའི་ཚུལ་བཟུང་སྟེ་སྐུ་འཁོར་ལྷན་རྒྱས་བཞུགས་ཤིང་། ལྷ་ལྕམ་གཉིས་བཞེས་ཡོད། ཁོང་གི་གསང་ཡུམ་ཐོག་མ་ལ། གསང་ཡུམ་སྐུ་གཤོགས་ཚེ་བརྟན་གཡུ་སྒྲོན་ཞུ་ཞིང་། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སྲས་མོ་གཉིས་དང་སྲས་བཞི་བཅས་ཁྱོན་བུ་ཕྲུག་དྲུག་བྱུང་ཡོད།

ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཆེ་བ་བདེ་ཆེན་གཡུ་སྒྲོན་མཆོག་བོད་ལྗོངས་ལྷ་སར་བཞུགས་ཤིང་། ཁོང་གིས་ཀོང་པོར་ཡོད་པའི་སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེའི་གདན་ས་བླ་མ་གླིང་ལ་གཟིགས་རྟོག་གནང་ནས་བཞུགས་པ་རེད། སྲས་ཆེ་བ་སྐྱབས་རྗེ་གདུང་སྲས་འཕྲིན་ལས་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་（༡༩༣༡-༢༠༡༡）ནི། ཡབ་རྗེ་བཞིན་སྔ་འགྱུར་རྙིང་མའི་མཁས་དབང་དང་བསྟན་པའི་བདག་པོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྫོང་གསར་འཇམ་དབྱངས་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པའི་ཡབ་ཀྱང་ཡིན། གདུང་སྲས་འཕྲིན་ལས་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནི་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དང་། བདུད་འཇོམས་གླིང་པའི་སྲས་ཆེ་བ་གཏེར་སྟོན་དྲི་མེད་འོད་ཟེར་གྱི་ཡང་སྲིད་ཀྱང་ཡིན། གདུང་སྲས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་སྨིན་གྲོལ་གླིང་དགོན་པར་ལོ་དགུའི་རིང་སློབ་གཉེར་གནང་ཞིང་། ཁོང་གི་ཡབ་རྗེ་དམ་པ་མ་གཏོགས་པའི་བོད་གངས་ཅན་གྱི་སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མང་པོ་ལས་ཆོས་ཚུལ་མང་དུ་གསན། ཁོང་ནི་ལྡི་ལི་དང་ནིའུ་ཡོག་ཏུ་བཞུགས།

ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་གཉིས་པ་ནི་གཙོ་བོ་ས་སྐྱའི་ཆོས་བརྒྱུད་འཛིན་པ་རྡོ་ལ་སྤྲུལ་སྐུ་འཇིགས་མེད་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་ནི་སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་ཡབ་ཡིན། ཁོང་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོར་མཚོ་སྔོན་ཟི་ལིང་དུ་སྐུ་གཤེགས། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོ་གཉིས་པ་པདྨ་གཡུ་སྒྲོན་མཆོག་ནི་བོད་མདོ་ཁམས་མགར་ཕྲུག་སྐུའི་ཉེ་འགྲམ་དུ་རྡོ་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་འཁོར་གྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་བཞུགས། སྲས་གསུམ་པ་ཕན་བདེ་ནོར་བུ་མཆོག་ཀྱང་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་བལ་ཡུལ་དུ་ཞིང་ལ་གཤེགས། སྲས་བཞི་པ་རྡོ་རྗེ་དཔལ་བཟང་མཆོག་ཕྱི་ལོ་ལྔ་བཅུ་ང་གྲངས་ཀྱི་སྨད་ལ་པེ་ཅིང་དུ་སློབ་གྲྭར་ཕེབས་ཀྱང་། བློ་ཕམ་པ་ཞིག་ལ་རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི་སྐབས་སུ་བཀྲོངས་པ་རེད།

སྐྱབས་རྗེ་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གི་གསང་ཡུམ་གཉིས་པ་ནི་སྐུ་གཤོགས་རིག་འཛིན་དབང་མོ་མཆོག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་བོད་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཁྲུང་ས་བསྐྱོན་གནང་བ་རེད། ཁོང་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་སྲས་མོ་ཐོག་མ་བདེ་སྐྱོང་ཡེ་ཤེས་དབང་མོ་མཆོག་ནི་མཁའ་འགྲོ་མའི་སྤྲུལ་པར་ངོས་འཛིན་གནང་ཞིང་། ཡེ་ཤེས་མཚོ་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་སྤྲུལ་དུ་བཞེད་པ་ཡིན། ཁོང་སྐུ་གཞོན་ནུའི་དུས་སུ་ཞིང་ལ་གཤེགས། སྲས་དང་སྲས་མོ་གཞན་རྣམས་ནི། འཆི་མེད་དབང་མོ་（སྲས་མོ་གཉིས་པ་）དང་། སྲས་ཞི་ཕན་ཟླ་བ་རིན་པོ་ཆེ་（༡༩༥༠-༢༠༡༨）། སྲས་མོ་ཆུང་བ་ཚེ་རིང་དཔལ་འཛོམས་བཅས་ཡིན། སྐྱབས་རྗེ་ཞི་ཕན་ཟླ་བ་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་སྐུ་ཚེ་གང་པོར་ཡོ་རོབ་དང་ཨ་རི་གཉིས་ཀར་ཡབ་རྗེའི་ཆོས་རྒྱུན་སྤེལ་རྒྱུར་ཐུགས་བསྐྱེད་གནང་ཡོད།